Χριστουγεννιάτικο παιχνίδι απαρίθμησης
και πρόσθεσης με ζάρια
Η δραστηριότητα που θα περιγραφεί παρακάτω, σχετίζεται με την απαρίθμηση μιας συλλογής αντικειμένων καθώς και την πράξη της πρόσθεσης. Ο όρος "απαρίθμηση" (enumeration) χρησιμοποιείται για να περιγράψει το συντονισμό της ακολουθίας των αριθμολέξεων σε μια συλλογή ορατών αντικειμένων" (Καφούση & Σκουμπουρδή, 2008, σελ. 67). Για να απαριθμήσουν τα νήπια μια συλλογή αντικειμένων υπάρχουν 3 προαπαιτούμενα (ό.π., 2008):
1). Τη γνώση της ακολουθίας των ονομάτων των αριθμών στη σωστή σειρά.
2). Την αντιστοίχιση κάθε αντικειμένου της συλλογής με μία μόνο αριθμολέξη.
3). Τη διατήρηση των αντικειμένων που έχουν απαριθμηθεί και αυτών που δεν έχουν.
Όσον αφορά την πράξη της πρόσθεσης πολλές έρευνες πιστοποιούν ότι "τα παιδιά δεν καταλαβαίνουν τις συνέπειες της πρόσθεσης αριθμών έστω και ελάχιστα μεγαλύτερων, όπως το 2+2, μέχρι την ηλικία των 4 ή 5 χρόνων" (Siegler, 2002).
Η πιο δημοφιλής στρατηγική που χρησιμοποιούν τα παιδιά μικρών ηλικιών για να προσθέσουν είναι τα μέτρημα με τα δάχτυλα και δευτερευόντως το μέτρημα με αφετηρία τον μεγαλύτερο προσθετέο. Η χρήση των δαχτύλων είναι απολύτως φυσιολογική σ' αυτή την ηλικία και σε καμία περίπτωση τα παιδιά δεν πρέπει να αποθαρρύνονται να τα χρησιμοποιούν. Μέσα από τις δραστηριότητες/παιχνίδια που θα περιγραφούν παρακάτω, μπορούν να ενισχυθούν οι συγκεκριμένες δεξιότητες.
ΣΤΟΧΟΙ
-Απαρίθμηση και δημιουργία μικρών συλλογών
-Αναγνώριση αριθμητικών συμβόλων και λέξεων
-Σύνδεση ποσοτήτων με αριθμούς, σύμβολα και λέξεις
-Εύρεση του πληθικού αριθμού
-Προσέγγιση της πράξης της πρόσθεσης
-Ανάπτυξη σχετικού μαθηματικού λεξιλογίου (λ.χ. πόσα ακόμα, βάζω, και, συν, προσθέτω, άθροισμα κτλ.).
ΥΛΙΚΑ
1). Ένα μεγάλο χάρτινο έλατο
2). Μικρότερα έλατα σε μέγεθος Α4 (για τη Γωνιά των Μαθηματικών)
2). Αστέρια με αριθμούς (έως το 30, φροντίζοντας να συμπεριλάβουμε και το μηδέν. Υπάρχει πληθώρα σχεδίων, χρωμάτων και μεγεθών στο διαδίκτυο).
3). Μπάλες δέντρου (pompoms - καπάκια μπουκαλιών - αληθινά στολίδια δέντρου κτλ.)
4). Τρία ζάρια με κουκκίδες
ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
Οι κανόνες του παιχνιδιού αποφασίζονται μαζί με τα παιδιά. Έτσι, μπορούμε να διαλέξουμε ανάμεσα στις εξής εναλλακτικές:
1). Τα αστέρια είναι τοποθετημένα ανάποδα, ώστε να μην είναι ορατά. Εδώ κρύβεται το στοιχείο της έκπληξης. Ποιο αριθμό θα αποκαλύψει ο παίκτης;
2). Τα παιδιά παρατηρούν τους αριθμούς στα αστέρια και επιλέγουν ένα αριθμό-αστέρι. Στην περίπτωση αυτή, συνήθως διαλέγουν αριθμούς που γνωρίζουν (και κατά συνέπεια είναι σίγουρα ότι θα τοποθετήσουν το σωστό αριθμό στολιδιών).
3). Μία άλλη εκδοχή είναι να τοποθετήσει ο παίκτης όσα στολίδια επιθυμεί, να τα μετρήσει και να τοποθετήσει στην κορυφή του έλατου το αστεράκι με το σωστό αριθμό.
4). Ο/Η εκπαιδευτικός τοποθετεί στο δέντρο έναν ορισμένο αριθμό στολιδιών.
Το παιδί που έχει κληθεί να παίξει, αναγνωρίζει την αριθμητική ποσότητα. Στη
συνέχεια, τοποθετούμε στην κορυφή του δέντρου ένα αστέρι με αριθμό μεγαλύτερο από το σύνολο των στολιδιών που έχουν τοποθετηθεί στο χάρτινο έλατο. Αν για παράδειγμα, τοποθετήθηκαν 8 στολίδια, μπορούμε να τοποθετήσουμε τον αριθμό 10. Ο παίκτης πρέπει να βρει "πόσα ακόμα στολίδια πρέπει να τοποθετήσει στο δέντρο, ώστε τα στολίδια να είναι τόσα όσα μας δείχνει ο αριθμός" (στο παράδειγμα αυτό πρέπει να τοποθετηθούν ακόμα 2 στολίδια).
Είναι αυτονόητο ότι οι περιγραφόμενες εναλλακτικές υλοποιούνται σταδιακά. Με την ολοκλήρωση κάθε δράσης, αναπτύσσουμε σχετική συζήτηση. Δεν ξεχνάμε ότι τα παιδιά έχουν τον ρόλο του ελεγκτή και δεν είμαστε εμείς που χαρακτηρίζουμε το αποτέλεσμα ως σωστό ή όχι.
Αφού εξασκηθούν τα παιδιά με αυτή τη μορφή του παιχνιδιού, σε επόμενες εφαρμογές προχωρούμε στη χρήση ζαριών.
Στο συγκεκριμένο παιχνίδι χρησιμοποιούνται τρία ζάρια. Τα παιδιά μπορούν να εξοικειωθούν πρώτα με παιχνίδια όπου χρησιμοποιούνται 1 ή 2 ζάρια (λ.χ. δραστηριότητα με τον χιονάνθρωπο στο παρόν blog:
Παρουσιάζουμε τα ζάρια στην τάξη και συζητάμε τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν. Ενδεικτικά, κάποιες ερωτήσεις που θα μπορούν να τεθούν κατά την πρώτη παρουσίαση των ζαριών στην τάξη είναι:
-Έχετε ξαναδεί κάτι τέτοιο; Ξέρετε πώς ονομάζεται;
-Πού το χρησιμοποιούμε; -Έχετε παίξει στο σπίτι σας κάποιο παιχνίδι χρησιμοποιώντας ζάρια; Σε ποιο;
Πόσα ζάρια χρησιμοποιούνται στο παιχνίδι αυτό; (π.χ. στο φιδάκι που το γνωρίζουν τα περισσότερα παιδιά).
-Πόσες τελείες/κουκίδες έχει κάθε ζάρι επάνω του; (δείχνουμε ότι αποτελείται από 6 έδρες και κάθε έδρα έχει διαφορετικό αριθμό από κουκκίδες κτλ.).
-Ποιος είναι ο μεγαλύτερος αριθμός που μπορούμε να φέρουμε χρησιμοποιώντας 1 ζάρι/2 ζάρια/3 ζάρια; Γιατί το νομίζετε αυτό; (στα 3 ζάρια λ.χ. 6+6+6=18).
-Ποιος είναι ο μικρότερος αριθμός που μπορεί να προκύψει; Πώς το εξηγείτε;
(στα τρία ζάρια 1+1+1=3).
Το παιχνίδι ξεκινά με τον παίκτη/παίκτρια να ρίχνει διαδοχικά τα τρία ζάρια και να βρίσκει το άθροισμά τους. Για παράδειγμα, ας πάρουμε την περίπτωση όπου το πρώτο ζάρι φέρνει το ψηφίο 6, το δεύτερο το 1 και το τελευταίο το 5.
Ο παίκτης απαριθμεί την ποσότητα 6 στο πρώτο ζάρι, έπειτα συνεχίζει την απαρίθμηση στο δεύτερο ζάρι συνεχίζοντας από το σημείο που σταμάτησε, δηλαδή 7 και τέλος, προσθέτει και τις αντίστοιχες 5 κουκκίδες στο τρίτο ζάρι, μετρώντας από εκεί που έμεινε προηγουμένως: 8-9-10-11-12, άρα το σύνολο τριών ζαριών είναι 12 τελείες.
Σημειώνεται ότι ορισμένα παιδιά ίσως χρειαστούν περισσότερο χρόνο για να εξασκηθούν στη δεξιότητα αυτή. Συχνά μετρούν εκ νέου την ποσότητα κάθε ζαριού, ξεκινώντας από το 1 σε κάθε ζάρι. Στο παραπάνω παράδειγμα διαβάζουν: 6 και 1 και 5 και δυσκολεύονται να βρουν το άθροισμα των τριών ζαριών μαζί.
Αφού βρεθεί το άθροισμα των κουκκίδων των τριών ζαριών, ο παίκτης/παίκτρια τοποθετεί τα στολίδια. Τέλος, τοποθετεί το αστεράκι με τον αντίστοιχο αριθμό στην κορυφή του δέντρου. Σε όλες τις περιπτώσεις όπως έχουμε τονίσει και σε άλλες δραστηριότητες/παιχνίδια, πραγματοποιείται έλεγχος και διατυπώνονται συμπεράσματα από τα παιδιά και όχι από εμάς. Βοηθάμε όπου χρειάζεται θέτοντας κατάλληλες ερωτήσεις και ενθαρρύνοντάς τα να κάνουν υποθέσεις:
Τι θα συνέβαινε αν στο παιχνίδι αυτό χρησιμοποιήσουμε ένα ακόμη ζάρι; Οι αριθμοί που θα έφερναν και τα 4 ζάρια μαζί θα είχαν μεγαλύτερο ή μικρότερο άθροισμα απ' ότι τα 3 ζάρια; Γιατί το πιστεύετε αυτό;
Πώς το εξηγείτε; Τι θα γινόταν αν χρησιμοποιήσαμε 2 ζάρια; Αν χρησιμοποιήσαμε ένα μόνο ζάρι; κτλ.
Το ίδιο παιχνίδι μπορεί να τοποθετηθεί στη Γωνιά των Μαθηματικών. Χρησιμοποιούνται τα ίδια αστέρια αλλά μικρότερα έλατα, ώστε να χωρούν στα τραπεζάκια. Τα παιδιά επιλέγουν όποιον αριθμό θέλουν και τοποθετούν τα αντίστοιχα στολίδια, ή παίζουν σε ζευγάρια, όπου ένας παίκτης τοποθετεί τον αριθμό στην κορυφή του δέντρου και ο δεύτερος συμπληρώνει τη σωστή ποσότητα (ή με όποιον άλλο τρόπο συμφωνήσουν). Τονίζουμε στα παιδιά να μην ξεχνούν να ελέγχουν το αποτέλεσμα των ενεργειών τους.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Καφούση, Σ. & Σκουμπουρδή, Χ. (2008). Τα μαθηματικά των παιδιών 4-6 ετών. Αριθμοί και χώρος. Αθήνα: Πατάκης.
Siegler, R. (2002). Πώς σκέφτονται τα παιδιά. Αθήνα: Gutenberg.
Υποψ. Διδάκτορας Πανεπ. Θεσσαλίας,
4ο Νηπιαγωγείο Νέας Σμύρνης
).png)
